خیّام …در عالم حکمت و فلسفه مانند بسیاری از کوتاه نظران خشک و جامد نبوده است که در جستجوی حقایق امور جهان طبعش به تکرار کلمات فلسفه قانع و راضی شود بلکه مانند همۀ دانشمندان حقیقی پس از آن که تمام معلومات کتابی را فراگرفته بر خورده است به این که راز دهر گشوده نشده و هنوز معلوم نگردیده که جهان حقیقتش چیست و برای چیست چرا می‌آییم و کجا می‌رویم اگر زندگی اصل است و امری جدّی است چرا می‌میریم و اگر حیات امری جدّی نیست چرا ما را گرفتار مفاسد زندگی می‌کنند. پس با آن حس لطیف و طبع قادری که داشته این معنی را به وجوه مختلف در رباعیات چند پرورده است و این ناله‌ایست که تنها از گلوی خیّام بیرون نیامده بلکه هر کس اندکی قوّۀ تنبّه و عبرت دارد همین مسئله را طرح می‌کند و هر چه هوشمندتر باشد ناله‌اش جان سوزتر است.

‌

ادامه‌ی مطلب

‌

کار دنیا شوخی نیست جدیت می‌خواهد، عقل می‌خواهد، دلسوزی برای مملکت می‎‌خواهد. اگر این چیزها در ما نیست باید آن را فراهم کرد و وقتی که این صفات جمع شد آن وقت به کار کردن مشغول شد تا وقتی که جماعتی بالنسبه مهم با طرح عاقلانه و جدّیت تامه در مملکت متفقاً در صدد اصلاح کار نباشند هیچ کار نخواهد شد و روزبروز بدتر می‌شود، و بنابراین به عقیدۀ بنده اول از همه این کار را باید صورت داد.

‌

ادامه‌ی مطلب

‌‌

اما تربیت ملت قسمت مهمی از آن البته به نشر معارف است به وسایلی که دائماً گفته می‌شود: تکثیر و تأسیس مدارس و مؤسسات و مجامع و مجلات علمی و ادبی و صنعتی، ترجمه و تألیف و طبع کتب مفیده، طلبیدن معلمین خارجی، فرستادن جوان‌های مستعد به خارجه، تشویق و تجلیل ارباب کمال و قس علی ذالک و یقین است که در این باب مسامحه جایز نیست اما امروزه این اقدامات هم کفایت نمی‌کند و مهمتر از این‌ها آنست که فکری برای تقویت مایۀ اخلاقی ملت بشود.

‌

ادامه‌ی مطلب