اگر مترجمینی چون آقای موقن، میخواهند جامعۀ “ابتدایی” ایران و اذهان “اسطورهای ـ عرفانی” اهل مطالعۀ ما را از طریق ترجمه و به کمک آثار و اندیشهها و مکاتب غربی تغییر دهند، یا به تغییر آن یاری رسانند، اگر از توضیح مراتب پیچیدگی فرهنگی، ساختارها و نهادهای تمدن مدرن برای مغزهای “سادهاندیش” و “ابتدایی” ایرانیان ناتوانند، شاید بهتر باشد در محدوده ترجمه بمانند و از پخش استنباطها و تفسیرهایی که نمونههای آن آورده شد و از “بازنمایی” همان پیچیدگیها بپرهیزند.
برجستهترین ویژگی آثار مهشید امیرشاهی، شناساندن فرهیختگی هر دورۀ خاص در این یک سده تاریخ سرزمینش است. هوشیاری در دیدن آنچه که باید میبود، اما نبود. آنچه که باید باشد، اما نیست.
در همان نخستین لحظههای پخش خبرِ درگذشتِ داریوش همایون دادهای بلندی از نهادهای بسیاری از دلبستگان آن ملک و ملت، از درون و بیرون کشور برآمد. در آن روزها بیانِ تشبیهها، استعارهها و تمثیلها، در رثای داریوش همایون، برخاسته از عمق و انبوه بهتزدگی و حسرت درگذشت یکی از یگانههای جهان سیاستِ همروزگارِ ما ایرانیان بود که در وانفسای امروز وجود زندهاش میتوانست روزنههای امید به فردا را بگشاید و سرزندگی و چابکی بیشتر و پویایی و معنای ژرفتری به مبارزه در راه حفظ ایران و ملت آن و در راه آزادی و رفع تبعیض در کشورمان بدهد.
در ایام کریسمس و در آستانه فرارسیدن سال نو میلادی مراتب تهنیت و شادباش خود را به تک تک هممیهنان مسیحی خویش اعلام میداریم و از صمیم دل آرزو میکنیم و امیدواریم که این هممیهنانمان در درون آن «خاک مهربانان» و در سرزمین خودشان، در برگزاری مراسم، آئینها و عبادات و جشن و سرور خود و خانوادههایشان از همان امنیت و آزادی، برخوردار باشند که همه ایرانیان پراکنده در سرزمینهای آزاد جهان در برگزاری جشن نوروز برخوردارند.
به یک بحث ماهیتاً سیاسی، چارهای نیست و باید بتوان سیاسی نیز برخورد کرد و نشان داد که چرا برنامههای سیاسی آقایان(مهرزاد بروجردی و علیرضا شمالی) در خارج کشور به شکست میرسد و این گناه دکتر طباطبایی نیست. باید نشان داد که چرا برداشت نویسندگان دو تنه نه از نوع نفوذ اجتماعی دکتر طباطبایی و چرایی آن درست است و نه دریافت آنان از جریان واقعیتهای درون ایران و نه از سرشت و جوهره جوشش اجتماعی و مدنی فعالین داخل کشور…
دریافت از مصالح کشور به مثابه «صید مرواریدی» است که نیازمند غوطهور شدن در دریای پرخروش مسایل کشوری پر بلاست و باید ابزار، اسباب و «بینش سیاسی» آن فراهم باشد.
بدیهیست برای فهم منظور دکتر جواد طباطبایی از «ایران به عنوان یک مفهوم» باید با دستگاه نظری و «گردونه» فکری وی که بر «محور» ایران میگردد، آشنا بود و در خواندن آثار وی، به منظور این آشنایی، دقیق و پر شکیب.
نفوذ و تأثیر نظری دکترجواد طباطبایی بر بخش بزرگی از جامعه فعال ایرانی ماهیتی فرهنگی و مَنشی یافته و خوانندگان پیگیر آثار و جویندگان آرای وی را، به ملاحظه کشور، محتاط و «محافظهکار» و ایراندوستتر کرده است.
محور سیاست ایران تنها برای ایران و در خدمتِ آن معنا دارد و نه صرفِ ضدیت با رژیم حاکم بر آن. ضدیت با رژیم اگر به بهای برانگیختن دشمنی علیه ایران باشد، به پول سیاهی هم نمیارزد.
ابراز امیدواری و خوشبینی نوید کرمانی از تغییر اوضاع و احوال سرزمین مادریش چندان بیپایه نیست. با نگاه به احساس، عواطف و افکار روادارانه و مداراجویانهای که فعالترین بخشهای اجتماعی کشور و جامعه مدنی نوپای آن از خود نشان میدهند، پیامهای صلحدوستی و آرزوی همزیستی با جهان که از دهان سرآمدان فرهنگی و هنرمندان ایرانی نمیافتد، و همین طور سخنان تازهای که از سوی بخش بزرگی از پایوران دین و روحانیون در دفاع از اسلام رحمانی شنیده میشود،… مایههای این خوشبینی قوام بیشتری مییابد…
من اگر امکان آن را داشتم که زندگی را دوباره از سر بگیرم، و یک صدم تجربیات کنونیام را داشتم، بیگمان وارد عالم سیاست نمیشدم. زیرا اساساً برای سیاست ساخته نشدهام. آرزوی من در نوجوانی تحصیل موسیقی بود و همان را برمیگزیدم. حسرت و اندوه آن را من همیشه در دل داشتهام. حتی بعدها هنگامی که در اروپا بودم وسوسۀ از سرگیری آن رهایم نمیکرد و تلاشهائی نیز کردم ولی ناکام ماند.
به باور ما بابک برای ما یک سرمایه ملیست. کسی که دیگر فقط متعلق به جنبش چپ نیست، فقط متعلق به اپوزیسیون نیست، متعلق به مردم نیست، بلکه یکجا متعلق به ملت ایران است. برای ایرانی که با آحاد گوناگونش بتواند با یکپارچگی در خدمت ایران برای همه ایرانیان باشد. بزرگداشت ایشان، بزرگداشت یک سرمایه ملی است در خدمت به بهزیستی مردممان.
بابک دوست بسیار مهربانی است و تحول دیدگاهش چه در پذیرش دموکراسی و چه در پایبندی به منافع ملی عمیق و اصیل است، آنچه احترام و علاقه مرا نسبت به او دوچندان میکند. شرکت در این گفتگو نیز ادای سهمی از سر مهر، در بزرگداشت اوست.
بابک نظرش این بود که عمده وابستگی حزب نظری نبود بلکه وابستگی عملی، به معنای نفوذ کا. گ. ب در حزب و بکار گرفتن افراد حزبی بود. و بابک همیشه میگفت؛ تا وقتی حزب در شوروی باشد این بند وابستگی باقی خواهد ماند. بنابراین تمام فکرش این بود که کاری بکند تا حزب به بیرون از شوروی منتقل شود. یعنی رهبری حزب بجای اینکه در شوروی باشد بیاید در غرب یا در مرزهای ایران
بابک در اعمال و گفتار خود صاحب منش و فرهنگ بود. نگاه بلندمدت وکوتاهمدت او در امر سیاست ایران برای من تحسین برانگیز است. تنها کافی است به اسناد کنگره چهارم حزب دمکراتیک مردم ایران نگاهی انداخت تا عمق نگاهش را دریافت. بابک آدم از خود راضی نیست و علیرغم اینکه صلاحیت و قابلیتاش در مسایل نظری و سیاسی و در تجربه سیاسی یک سرو گردن از دیگران بلندتر است اما از طرح کردن خود بیزار و گریزان است. اما بابک در برابر اشتباهات خود بیرحم است و از اشتباه خود سریع درس میگیرد.
قدرت پیشبینی، شم سیاسی، تیزبینی و شهامت اخلاقی بابک براستی در میان روشنفکران چند نسل از نحلههای گوگونان فکری ایران مثال زدنی است. اگر بخواهیم با معیار خرد سیاسی، قدرت پیشبینی، شهامت اخلاقی ، وطن دوستی از روی قلب و روح به سنجش روی کنیم، بی گمان بابک را در کلاسی با استاندارد جهانی خواهیم یافت.
بابک امیرخسروی در نوعاندیشی و انساندوستیاش، در دلمشغولی پایانناپذیر به حال سرنوشت و مصلحت کشور و مردمانش، با وفاداریش به پیمانی که از آغاز جوانی برای تلاش در راه آرمانهای نیک با خود بسته است و از آنجا که دست همتی برآورده و از عهده تأثیر و تغییراتی برآمده که دامنه آن از مرزهای زندگی شخصی و از محدودة روزگارش فراتر رفته و ردِ ماندگارِ خود را بر روانها و احساسها، بر افکار دیگری نیز گذاشته است، امروز، در بلندای این زندگی، به منزلتی دست یافته که افراد بسیاری در بارهاش به نیکی و احترام سخن میگویند.
|
