«خیلی طول کشید تا با رودخانه چارلز آشتی کردم. سال‌ها با آن قهر بودم. دوستش نداشتم. خورشید که بالا می‌آمد و در چارلز منعکس می‌شد، به یاد می‌آوردم همین خورشید در سرزمینی که آن را از دست داده‌ام، در همین زمان، دارد دست و پایش را جمع می‌کند و کم‌رنگ و کم‌رنگ‌تر می‌شود تا غروب کند. نمی‌توانستم باور کنم خورشید همان خورشید است.‌ ‌

‌زمان گذشت تا باورش کردم و پذیرفتم هنگامی‌که این‌جا «امروز» است، آن‌جا «فردا»ست. تازه وقتی باورش کردم در میان تقویم‌‌ها گم شدم. در میان امروز و دیروز و فردا سرگیجه گرفتم.»

‌ ‌

خواندنی‌ترین بخش کتاب، گفت وگوی پژوهشگر محترم با آقای ابراهیم گلستان است. خانم میلانی، در این جا (صرف نظر از یکی – دو مورد) نه مصلحت‌اندیش است و نه در کار اسطوره سازی. گرچه گلستان، در آغاز، همان گلستان بد قلق و طفره‌رو از پاسخگویی است، اما خانم میلانی، هر جا به بن‌بست می‌خورَد، با حضور ذهن بالا و ظرافت و زیرکی، جا خالی می‌کند و با طرح همان پرسش به گونه‌ای دیگر، گلستان را به راه می‌آورد و حتی به گله و شکایت وامی‌دارد، که «من هر مثالی بزنم، شما بدجوری می‌چرخانیدش»؛ در ادامه‌ی گفت و گو، گلستان عاقبت به حرف می‌آید و ناگفته‌های بسیاری را (که در تمام این سال‌ها از گفتنش سرباز می‌زد) بر زبان می‌آورد.

‌ ‌

خانم میلانی، انگارعنایتی به این معنا ندارد که سه کتاب «اسیر»، «عصیان» و «دیوار»، محصول آغاز کار شاعری فروغ و سیاه مشق‌های او هستند. فروغ ماندگار درادب معاصر ایران، با شعرهای کتاب «تولدی دیگر» به بعد شناخته می‌شود، نه شعرهایی از سنخ «گناه» و یا آنچه که در آن سه دفتر آمده است.‌ ‌

در واقع، فروغ، با گزینش نام «تولدی دیگر» (برای مجموعه شعرهای فصل جدید شاعری‌اش) انگار خط بطلان بر شعرهای آن سه دفتر و گذشته‌ی شاعری‌اش کشیده است.

‌ ‌

فروغ «… اندک اندک در سرزمین بیگانه سلامت خود را باز می‌یابد و، همان طور که در نامه‌ای به پدرش می‌نویسد، در آزادی، به آرامشی می‌رسد که در خانه‌ی خود نداشت:‌ ‌

‌ ‌”حالا آمده‌ام اینجا، آزاد هستم. همان آزادی که شما ترس داشتید به من بدهید و من پنهان از شما تلاش می‌کردم به دست بیاورم و به همین دلیل دچار اشتباه می‌شدم. در حالی که حق این بود که در به دست آوردن این آزادی از راه صحیح به من کمک می‌کردید. بر عکسِ تصورِ شما، من زن خیابانگردی نیستم. بلکه خودم هستم. زنی که دوست دارد که در کنار میز بنشیند و کتاب بخواند و شعر بنویسد و فکر کند.

‌ ‌

‌ ‌

به باور من، خانم میلانی (برخلاف آنچه که وعده می‌دهد) در هیئت فمینیستی تمام عیار، همواره در متن روایت‌اش از فروغ، حضوری جانبدار و حتی (گاه) مُخلّ دارد. به عبارت دیگر، خانم میلانی، در مقام وکیل مدافع فروغ، به محاکمه روزگار او و اهالی‌اش نشسته است. درحالی که وظیفه‌ی ایشان درمقام پژوهشگر، بازسازی زندگی فروغ و، به عبارت دیگر، پیش رو نهادن روایتی است که (در حد امکان) فروغ واقعی را نشان دهد و داوری را (چنانچه ضرورتی در کار باشد) به خواننده واگذارد.

‌ ‌

‌  ‌

دیوارها در سایه‌های خود می‌ریزند وُ‌

‌مرگ در رگ‌های برگ وُ‌

‌شاخه‌های زیتون‌

‌در گلوی زمان.‌

‌  ‌

«من، مانند لوئی پاستور، معتقدم شانش یا بخت در درازای عمر درِ خانهٔ بسیارانی، شاید همه را، می‌زند، مهم این است که ما در خانه باشیم و در را به رویش باز کنیم. شخصیت‌های سیاسی یا فرهنگی برجسته، مانند امیر اسدالله عَلَم یا دکتر علی اصغر حکمت، در همان دوران در مسیر زندگی خیلی‌های دیگر هم قرار داشتند، ولی به‌نظر من این آشنایی‌ها با تمام اهمیت و وزنی که در عملی شدن ایده‌های درخشانی مانند بنیادگذاردن بنگاه ترجمه و نشر کتاب داشتند، که تازه آن هم ایدهٔ خود یارشاطر بود، تنها دلیل کامیابی‌های او نبودند. من سهم بزرگ‌تر میان تمام عوامل همراه با دکتر یارشاطر و کارهایش را به دید درست، ارزیابی واقع‌بینانه، و همت بلند خود او می‌دهم.»

‌

‌‌

و پایان تذکره این بود  /  که میله‌های سُربی /  شبستان سفر شدند، وُ قفل، / …

‌

‌‌

‌

۲8 ژانویه سالگرد درگذشت داریوش همایون است…

‌

‌

‌‌          ‌من دانش‌آموز پیشاورم،‌

‌          ‌نام ندارم،‌

‌          ‌وَ صدایم روی سکوت شما منفجر می‌شود.‌

‌

‌

‌‌

برای استفان شاربونیه،‌ سردبیر شارلی ابدو‌

‌‌

‌

بیست و هفتم سپتامبر، زادروز داریوش همایون است…

‌

‌

آژیر خطر، قرمز بود‌

‌آژیر خطر، راه‌پله‌ی خانه‌ی ما را نفرین کرده بود‌

‌سیاه و چرک و بَدبو کرده بود‌

‌آژیر خطر بوی نفرت می‌داد.‌

‌‌

‌

یک متر و هفتاد صدم افراشت قامت سخنم‌

یک متر و هفتاد صدم از شعر این خانه منم‌

یک متر و هفتاد صدم پاکیزگی، ساده دلی‌

جانِ دل آرای غزل، جسم شکیبای زنم‌

‌

‌‌«آيا بايستى اين چنين از ارتفاعى بلند فرو مى‌افتاديم و دستانِ به خونِ خويش آلوده را مى‌ديديم، تا دريابيم كه بر خلاف آنچه گمان مى برديم فرشته نيستيم؟
 چه دروغ بود وقتى مى‌گفتيم: ما استثنائيم !

تصديقِ خويش، بدتر از دروغ گفتن به ديگرى ست!

‌

‌

کلمانتین: ﺗﺎ ﺣﺎﻻ ﺍﺯ ﺍﻳﻦﮐﻪ ﺍﻳﻦ ﺟﻮﺭی ﻫﺴﺘﯽ ﺧﺠﺎﻟﺖ ﻧﮑﺸﻴﺪی؟ ‌

اِما: ﻓﻘﻂ ﻋﺸﻘﻪ ﮐﻪ ﺩﻧﻴﺎ ﺭﻭ ﻧﺠﺎﺕ ﻣﯽﺩﻩ. ﻭﺍﺳﻪ ﭼﯽ ﺍﺯ ﻋﺎﺷﻖ ﺑﻮﺩﻥ ﺧﺠﺎﻟﺖ ﺑﮑﺸﻢ؟‌

‌(از متن کتابِ «آبی گرم‌ترین رنگ است»)

‌

‌

بسیاری پژوهش‌گران و تحلیل‌گران ادبی بر آن‌اند که دوران شعرسرایی فروغ فرخزاد، از نظر بخش‌شدن به دو دورۀ از هم جدا و به هم پیوسته، در میان شاعران معاصر یگانه است. نام‌هایی که فرخزاد برای مجموعه‌های شعرش بر می‌گزیند نیز این گسستگی و پیوستگی را به روشنی نشان می‌دهد. گفت‌وگوی زیر بر محور دگرشدگی‌های ذهنی و زبانی فرخزاد در دومین دوره شعر سرایی‌اش دور می‌زند.

‌

‌

بهرام بیضایی در شب سوم، مقولهٔ تازه‌ای را باز می‌کند و آن سانسور غیر دولتی است: (متن سخنرانی آقای بیضایی، به نظر من، یکی از معدود متن‌های غیرایدئولوژیک ارائه شده در آن شب‌هاست که هنوز هم می‌شود بدون ذره‌ای دست بردن در آن در جلسه‌ای مانند نشست امشب ما ارائه شود و مورد توجه قرار بگیرد.)

‌

‌

نارادا گفت «بالاتر از هوا هم چیزی هست؟»‌

سانتارکومار گفت «آری، یاد از هوا بالاتر است. یاد را از آدمی بگیر، دیگر نه می‌شنود، نه می‌اندیشد، و نه می‌فهمد. یاد را به او بازگردان، دوباره می‌شنود، می‌اندیشد، و می‌فهمد.»‌

اوپانیشادها/مترجم : مهدی جواهریان – پیام یزدانجو‌

‌

‌‌‌

‌

سخنرانی ایرج پزشک‌زاد، لس‌آنجلس، خرداد ۱۳۹۳

‌

‌

محمد مختاری در اردیبهشت سال ۱۳۲۱ به دنیا آمد و در آذر سال ۱۳۷۷ در قتل‌های زنجیره‌ای کشته شد. وی از شاعران، نویسندگان، مترجمان و منتقدان معاصر ایران و از فعالین در کانون نویسندگان ایران بود.

‌

آیا جستجوی زمان‌های رفته، همان طور که از زبان پروست می‌شنویم، ممکن است؟ آیا می‌توان زندگی و روزهای زندگی را به یاد آورد و روایت کرد؟ میان آن اصل و این رونوشت، میان زندگی و زندگی‌نامه، چه خودنوشت و چه دیگرنوشت، چه پیوندی هست؟

کتابِ در دستِ انتشارِ حورا یاوری ـ پژوهش‌گر و عضو هیأت ویراستاران دانشنامه ایرانیکا ـ درباره تاریخچه و سیر تحولی بیوگرافی و اتوبیوگرافی در ایران، انگیزه‌ای شد برای گفت‌وگو درباره کارکرد حافظه و مکانیزم پیچیده فراموشی و یادآوری، توانایی ما برای رودررو شدن با خودمان، که به گفته او «صلیب عیسای انسان مدرن است»، و پرداختن به اهمیت زندگی‌نامه‌ها در بررسی و شناخت «نظام‌های دلالتی فرهنگی و اجتماعی و تاریخی» ـ آنسان که حورا یاوری می‌گوید

‌

ریچارد نلسون فرای،شرق‌شناس و ایران‌شناس برجسته درگذشت

‌

‌

‌

«افسوس که آن گنج روان رهگذری بود» حافظ

‌

«چقدر زن بودن خوب است‌

آنگاه که زن‌

قلم را فتح می‌‌کند»‌

‌

آزادی که بیاید

سرمایه ات

تنها

چند قفسِ خالی ست

پرنده فروش!

‌

‌‌‌

به چیزهای قشنگی که نیست، فکر بکن!

‌

بیضایی گفت افکار عمومی را می‌شود همواره در سطحی قرارداد که خود این وضعیت مانع رشد فرهنگی شود و خود افکار عمومی نیز در زمان‌هایی نقش سدّی را در برابر تحول ایده‌ها و اندیشه‌های مترقی بازی کنند.

این موضوعی است که شاید ما کمتر به آن پرداختیم زیرا همیشه فشار از بالا مانع از آن می‌شد که بر خودمان متمرکز شویم.

‌

‌

«مرگ اگر مرد است، آید پیش من / تا کشم خوش در کنارش تنگ‌تنگ / من از او جانی برم بی رنگ و بو / او ز من دلقی ستاند رنگ‌رنگ»  مولوی

‌

کانون نویسندگان حتی نتوانست از آزادی‌های بدوی انقلاب بهره بگیرد و جای خودش را محکم کند، چون در حقیقت در آنچه می‌گفت، ریشه نداشت. انسان وقتی تنها در حمایت از یک ایدئولوژی، یا مخالفت با یک نظام و یک سیستم سخن می‌گوید، ارزش‌های واقعی ـ یا بی‌ارزشی‌های واقعی‌اش ـ پنهان می‌ماند.‌

‌سخن من تحت عنوان «آرمانگرایی در شعر پارسی» تعمق و تدقیق است تحلیلی در یکی از عناصر دوگانه شعر که محتوی نام گرفته، و قسمتی از بحث نسبتاً مفصلی است که جزئی دیگر زیر عنوان « اخلاق آرمانی در شعر پارسی» بدان افزوده می​شود.

‌

‌‌

‌او برای تو / فقط یک نفر دیگر ا‌ست / یک نفر دیگر / که در زندان مرد!

‌‌

‌

پگاه آهنگرانی، دخترجوان هنرمندمان در زندان است تا به همۀ مردان هنرمند ما درس غیرت، شجاعت ـ و از همه مهم تر ـ درس هنر و هنرمندی بدهد.

‌

‌

سخت است سکوتت را از جیغ و جنون پس نگیری و / از گلوی صدایت بترسی وُ / در سوگِ قبرهای بی‌سطر نفس بکشی؛ / سخت است…

‌

‌«… سرزمین ما هرگز با نسل جوانی این گونه آگاه و پیشرو رو به رو نبوده است. اگر این حرکت اعتراضی به خشونت و بی‌رحمی نظام حاکم ببازد و به کژراهه افتد، اگر این نسل به هر دلیل ناامید شود، واپس رفتن هر تلاش آزادی خواهانه و نوگرا بر خاک ما چنان چشمگیر خواهد بود که شاید نسل‌ها بگذرد و فرصتی برای مرور حکایت تلخ افول جان و روان و اندیشه و عاطفۀ انسان‌هایی که در یک قلمرو جغرافیایی به نام ایران، رواداریشان را به بی‌اخلاقی جمعی سیاست باز باختند، باقی نمانَد…

‌

‌

شاعر کسی نیست که به کلمات وزن و قافیه می‌دهد، مثل اینکه حساب و نظام‌نامه‌ای اداره‌ای را به نظم آورند. این کار جز اتلاف وقت و فشار بی فایده به مغز آوردن چیز دیگر نیست، در صورتی‌که شاعر باید مطلب عادی را، که علم و فلسفه آنطور موثر بیان نکرده، بیان کند و گاهی از اوقات بهتر به ثبوت برساند.‌

‌

‌

شانزدهم مهر ماه زادروز استاد ایرج افشار است…

‌

‌

نسرین ستوده ساعتی پس از آزادی:«به من گفتند آزاد هستی؛ ما می‌خواهیم همه زندانیان آزاد شوند»

‌

‌

‌

برای نخستین بار در تاریخ جوایز ادبی ایران، جایزه‌ای به شعر مهاجرت و تبعید اختصاص یافته است.

‌

‌

‌‌

«دریغِ من همه، باری/ زِ هرزه رفتنِ رؤیای‌ نسل هاست»

‌

‌

«براى آن كه زند‏گان به زند‏گى انديشه كنند، سنگ‌‌نبشتۀ گور يكى از كهن‏ترين انگيزه‏‌هاست. سنگ‌نبشتۀ گور می‌‏تواند اعتماد و اميدوارى را از ديوار گذشته‏‌ها به آيند‏گان انتقال دهد.»  –پل الوار

‌

‌

دوم شهریور، زادروز مانا آقایی، شاعر، مترجم و پژوهش‌گر ادبی، است. مانا زادۀ بوشهر، دانش‌آموختۀ ایرانشناسی در دانشگاه اوپسالا (سوئد) و ساکن استکهلم است.

‌

‌بالا از هیچ اثاث در هیچ جا نشان نمی‌دیدی الا در یک اتاق یک گاو صندوق گُنده، با در بازش، که خالی بود. گاو صندوقِ باز و خالی و گنده در آن اتاقِ لختِ بی‌در و داغون بی‌جا و بی‌قواره و بی‌هوده می‌نمود، انگار تکذیب علت وجودی خود بود؛ انگار حتی اسمش هم بهش نمی‌آمد. از لای قاب سوختهِ پنجره، حیاط پیدا بود. پائین، زنی که کودکی به پشت کمر بسته بود با چادر دهاتی کهنه ش، با چوبدستی در لای پاره‌های کاغذ جستجو می‌کرد. شاید شنیده بود که تاراج می‌کنند اما وقتی رسیده بود که فرصت گذشته بود و خانه خالی بود، حتی اگر قصد و قدرت غارت داشت.

‌

‌

‌مرشد ولى اله ترابى، پدر نقالى ایران، شنبه دوازدهم مرداد، در سن هفتاد و هفت سالگی، در تهران درگذشت‌

‌

‌

هنر باید بتواند ما را از مرزهای روزمرگی فرا‌تر ببرد و ذهن نویسنده و تولید کنندهٔ اثر هنری زمانی که مرتب مشغول چگونگی بیان باشد، در دراز مدت فلج می‌شود و زبانش الکن. یا به کُد گذاری روی می‌آورد و یا واقعیت را ناقص بیان می‌کند و بدین ترتیب در تحریف آن با قدرت سهیم می‌شود.

‌

‌

مهدی اخوان ثالث زادۀ اسفند ۱۳۰۷ است.

‌