پس از سی و پنج پاییز، در این فضای انگاری و آزاد پروندهای برای بازنگری ده شب شعر گوته گشوده میشود تا همراه بازخوانی متنهای ارائه شده در آن شبها، فضای چیره بر روشنفکری آن دوران و ذهنیت جامعه را از نگاه امروز روزنامهنگاران، شاعران و نویسندگان آن نسل و نسل جوان امروز ایران ارزیابی کنیم.
پس از سی و پنج پاییز، در این فضای انگاری و آزاد پروندهای برای بازنگری ده شب شعر گوته گشوده میشود تا همراه بازخوانی متنهای ارائه شده در آن شبها، فضای چیره بر روشنفکری آن دوران و ذهنیت جامعه را از نگاه امروز روزنامهنگاران، شاعران و نویسندگان آن نسل و نسل جوان امروز ایران ارزیابی کنیم.
پس از سی و پنج پاییز، در این فضای انگاری و آزاد پروندهای برای بازنگری ده شب شعر گوته گشوده میشود تا همراه بازخوانی متنهای ارائه شده در آن شبها، فضای چیره بر روشنفکری آن دوران و ذهنیت جامعه را از نگاه امروز روزنامهنگاران، شاعران و نویسندگان آن نسل و نسل جوان امروز ایران ارزیابی کنیم.
پس از سی و پنج پاییز، در این فضای انگاری و آزاد پروندهای برای بازنگری ده شب شعر گوته گشوده میشود تا همراه بازخوانی متنهای ارائه شده در آن شبها، فضای چیره بر روشنفکری آن دوران و ذهنیت جامعه را از نگاه امروز روزنامهنگاران، شاعران و نویسندگان آن نسل و نسل جوان امروز ایران ارزیابی کنیم.
پس از سی و پنج پاییز، در این فضای انگاری و آزاد پروندهای برای بازنگری ده شب شعر گوته گشوده میشود تا همراه بازخوانی متنهای ارائه شده در آن شبها، فضای چیره بر روشنفکری آن دوران و ذهنیت جامعه را از نگاه امروز روزنامهنگاران، شاعران و نویسندگان آن نسل و نسل جوان امروز ایران ارزیابی کنیم.
من قبول دارم که برخی سخنرانیها و شعرخوانیها خیلی به سمت شعار پیش رفت یا بیش از حد هیجانی یا احساساتی بود؛ این را هم قبول دارم که در آن زمان برای جامعۀ روشنفکری ایران، و برای دانشجویان و معلمان نیز، مسئلۀ فلسطین بسیار مطرح بود، ولی شما باید این مسائل را در همان دوران و با توجه به شرایط بینالمللی آن دوران بررسی کنید.
با این کلام متین آغاز میکنم که رَبِّ اشْرَحْ لِی صَدْرِی ویَفْقَهُوا قَوْلِی و دعایم برای همۀ شما این است که سینههایتان گشاده باد و گفتههایتان حجت. قصد دارم مسائل هنر معاصر را در جهان و در کشورهای جهان سوم و از آنجمله کشور خودمان باختصار بررسی کنم.
در اینجا برای روشن شدن اذهان دور و نزدیک، مناسب میدانم که شمهای نیز درباره هدف کانون نویسندگان ایران بگویم. کانون، گذشته از آنچه به حفظ حقوق مادی نویسندگان باز میگردد، تنها یک هدف دارد، و آن آزادی است که عموم افراد کشور، از موافق و مخالف، باید از آن برخوردار باشند و این اصلی است که قانون اساسی ایران و اعلامیۀ جهانی حقوق بشر تصریح و تضمین کرده است.
دختری در ساحل است / خانوادهای دارد این دختر / خانهای دارند خانوادهاش / دری و دو پنجره دارد خانهی خانوادهاش / در دریا ناویست / کارش شکارِ آنها که راه میروند در ساحل
مدتی به دلایلی علاقهمند شده بودم مطالعاتم را روی اقلیتهای جامعهی انسانی متمرکز کنم؛ اقلیتها، از هر نوعی که باشند، اعم از اقلیتهای جنسی؛ اقلیتهای مذهبی، قومی، نژادی؛ همچنین اسپرگرها و اوتیستهایی که از هوش عادی یا بالاتر از حد عادی برخوردارند و سرانجام، مهاجران (گروهی که گاه، اقلیتهای مذهبی، قومی، نژادی را نیز در برمیگیرد).
سپیده جدیری تقدیم به روانِ پاکِ ستار بهشتی…
دوچرخه را كه از تو گرفتند / به جايش تفنگ دادند و پلاكی كه گمت نكنند / عروسك را كه از من، / به جايش زخمهايی كه خوب نمیشود
مثل ماهیانِ مرده از زخمهای آب، / مرگ بالا میآید / از بلاهتی / که جراحت خاک را / عبادت میکند / و نور را / قربانی گرسنهترین دندانهای پلشتی بر گلوی شهری / که جنگ / به نامش تجاوز میکند هر روز وُ … …
شاهنامه فردوسی (نسخۀ کامل شنیداری) لغتنامه دهخدا
باز کن مشتم را ! / هرکجای تهران که دست می گذارم / درد می کند / هرکجای روز که بنشینم / شب است / هرکجای خاک…
سومین دورهی جایزه شعر نیما، با تقدیر از شعر و حضور سیمین بهبهانی، به نام و یاد همیشه زندهی محمد مختاری- نمایندهی «نویسندگان و شاعران شریف و آگاهی دهنده دهه گذشته»- تقدیم شد.
ایران برای من، تنها، یک قطعه خاک نیست که دوریاش به بیگانگی بینجامد. ایران همین واژههایی است که شما و من مینویسیم؛ همین زبانی که با آن صحبت، بلکه فکر میکنیم؛ همین حس وصفناشدنی که هنگام اعلام نام سرزمینمان در جایگاه برنده جایزه اسکار غرق خوشبختیمان میکند. ایران تار علیزاده و شعر سپهری و نثر گلستان است؛ و با این تعریف شاید بسا کسان دررون مرزهای این سرزمین، و بیگانه با فرهنگ آن زندگی کنند.
پل الوار ما تنها به سوی هدف نخواهیم رفت جفت جفت میرویم و چون هر یک دیگری را میشناسیم همه همدیگر را خواهیم…
داریوش همایون درگیر «زمان» خود بود، نوشتن برای او ابزار زندگی کردن بود، ابزار کارکردن، اندیشیدن، ابزار فرصت تازه ساختن- ظرفی که زندگانی در آن جای می گیرد، و زندگانی واژه نیست، فرصتی است که در دست نویسنده-چنان نویسنده ای- واژه می شود.
مجید توکلی برنده جایزه صلح دانشجویی اتحادیه دانشجویان اروپا شد. لمس آب رسول یونان/ ایران جاده های بی پایان را دوست…
و من / سنگين از خواهش رؤيا / به امکان روشنایی فکر میکنم، / به سایۀ آرامش دست میکشم / و زیر درختان زیتون / به دختری فلسطینی / دل میبندم / که نام کوچکش «آشتی» ست.
«من همیشه گفتهام که رسانههای گروهی یک جامعهٔ مهاجر – از جمله ایرانی – انجام وظایف دوگانهای را به عهده دارند و مهمتر از هر چیز، خوب است بدانند که بین یک جامعهٔ مهاجر و یک ملت، تفاوت است. نباید جامعهٔ مهاجر را که بخش کوچکی ازکل مردم ایراناند، با «ملت ایران» اشتباه گرفت.
مسمط «یادآر زشمع مرده، یاد آر»؛ سرودهی علی اکبر دهخدا در سوگ میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل- مدیر روزنامه صوراسرافیل- که در سال ۱۳۲۶ هجری قمری، در سن ۳۴ سالگی، به دستور محمدعلی شاه، در باغ شاه کشته شد. روزنامهی صوراسرافیل با شعار «حريت، مساوات، اخوت» بر پیشانی، از آثار مطبوعاتی نام آشنا و محبوب دوران مشروطیت است.
این برای تو. آن را بخوان ببین که چهل سال رفته است. می بینی چگونه چهل سال رفته است؟ آن روزها کجا بودی، چه می کردی، چند سالت بود؟ می بینی چگونه واقعیت ها هر روز با رنگ روز، و این که هوا ابری ست یا باد، خاک و شن دارد، یا آسمان آبی ست، یا برف می بارد به جورهای دیگری به چشم آمدند و می آیند اما می دانی چیزی که روی داده است آن جوری که روی داده است بوده است و می ماند.
آی آدمها، که در ساحل نشسته شاد و خندانید، / یک نفر در آب دارد میسپارد جان / یک نفر دارد که دست و پای دائم میزند / روی این دریای تند و تیره و سنگین که میدانید،
در پنجِ غروب / به وقت اَهَر هَریس وَرزَقان کلیبر / زبانم / ایلم / قبیلهام / زیر آوار ماند
«این دستمال را بگیر / چروکهای پیشانیات را پاک کن / یک روز با هم / گوری برای مرگ میکَنیم / بعد / همه چیز را / سر جای خودش میگذاریم / همه چیز را …» شبنم آذر
گمان نکن قد کشیده ای / “عاطفه ” * را سنگ باران نکردی؛ / این حقوق بشر است / که دارد به مدار صفر میرسد / – حقوق بشر خاور میانه ای –
چراغها را میشمارم در مسیر رودخانه / لنگه کفشهای رها شده را / انگار تو را جستجو میکنم / خیابانی را جستجو میکنم / که به قلب شهر باز شود / تا به همهی کوچهها خون برساند / گلوله از کنار گوشهایمان میگذرد
ترازو به احترام چه کسی ترازو شده است؟ / و آب به احترام چه کسی آب / گناهِ خُرد شدهی من!؟
شعر سیمین بهبهانی شعری زنانه، بخشنده و بخشایشگر و آمیخته با زندگی مردم است. زن در شعر عاشقانۀ او قدرت و اختیار دارد: برمی گزیند، عشق می ورزد و با جرات از دنیای شخصی اش سخن می گوید.
امروز برای من هنر یعنی مفهوم. تأکید بیش از حد روی فرم و تکنیک به نظر من بیشتر صنعت میسازد تا هنر.
دستهجمعی پرواز میکنیم / دستهجمعی روی درختان سرو سرود ملی میخوانیم / حتی دسته جمعی / از آدمها میترسیم / از آدمها فرار میکنیم
انتلکتوئل چاره ای ندارد که «دیگری» را بالا بکشد. گفتن و نوشتن بخشی از چنین کوششی است، عمل سیاسی بخشی دیگر از آن.
شهر تهران، روز جمعه با این خبر از خواب برمیخیزد: «کوی دانشگاه به هم ریخته و تخریب شده است »
سبز که شدم / چشمانم پر از آب شد / و آرزوهایم / در چشمانم شنا آموختند / تا در خیابانها / مکث بین دو نگاه / و دو حنجره را / آب پاشی کنند.
حافظه را نمیشوید باران / از خیابان و کوچه و دیوار / حل میشود در ذهن شهر / آنچه گذشته بر او / ثبت میکند در خود / حتا تصاویر واژگون را
میدان مالِ فواره نیست، آقای رئیس! / این آبِ پرتشده هم / نمیداند / سقوط میکند / از بالاترین نقطهی خود / آقای رئیس!
خرداد را کلیک کنید!
تمام قصه همین است: / تو با چشمهای بسته راه میروی / من با چشمهای باز منفجر میشوم / و نور / غبار پلکهایمان را / در هوای خانه / سبز میکند.
«اگر میخواهید تمام خاطرات تلخ و شیرین جنبش سبز را تنها در یک شعر مُرور کنید، شما را دعوت میکنم به خواندن شعر “سرود ملی” که “رها. الف.” از تهران برای صفحهی شعر ایستادگی فرستاده است. او به زیباترین و در عین حال، اندوهبارترین شکل ممکن سه رنگ پرچم ایران را با خاطرات جنبش در هم آمیخته و شعری آفریده است که میتواند جنبش سبز را نه تنها در تاریخ سیاسی، که در تاریخ ادبیات ایران به ثبت برساند.
فردوسی با آفرینش شاهنامه رشته از هم گسیخته ملیت ایرانی را از نو گره زد. از آن پس صدها بد حادثه و آشوب زمانه بر ما گذشت. نام بچهها و كوچههایمان هم عوض گشت، ولی هویت ایرانی خود را همچنان نگهداشتهایم و این را تا حدود زیادی مدیون شاهنامهایم.
اندیشه و عاطفۀ مادرهای خوب ایران، به دستهای فرزندهای خود، یا نسلی که میآید و آیینههای ایرانی را به نسل دیگر میسپارد، سپرده میشود- لبخندی که پخش میشود بر اندوه، مانند دایرههای آب، و به دستهای جوانتر میخورد و قلب را از هیاهوی آینه میکَنَد و میبَرد جایی که بازگشتی هم ندارد، مانند عمر که دستهای مادر است؛ و مادر یکی شدن سیب دانایی ست با بهشت اسطورهها بر همین خاک، که آرمان است و امید.
نه؛/ غربت تصور واژههای من نیست. / غربت جای خالی توست / در خیال شعری / که دست به هر چه میساید، / تویی!
محمد مختاری (زاده شده در یکم اردیبهشت یکهزار و سیصد و بیست و یک خورشیدی؛ قربانی قتل های زنجیره ای در دوازدهم آذر هفتاد و هفت…)
وطن یعنی خلیج تا ابد فارس
گلوی آزادی را / با یک بطری آب خنک / تازه می کنیم / گلوی آزادی را / به یکدیگر تعارف می کنیم / گلوی آزادی / دست به دست / می شود / دهان به دهان / راه خودش را بازمی کند
_ انقلاب خانم ، الآن مي رسيم / پياده مي شويد ؟ / – نه ، … جلوتر برويد، لطفاً / فروردين پياده مي شوم / نشر نگاه ؛ / به آزادي نزديک تر است.
به احترام این حرکت انسان دوستانه، و در مخالفت با هر دخالت نظامی در ایران، به صفحۀ صلح و دوستی مردم ایران و اسرائیل، سلام می کنیم:
غزلیات حافظ، صدای احمد شاملو، موسیقی فریدون شهبازیان، ۱۳۵۱ خورشیدی
نوروزتان خوش باد! / در لحظهی تحويل سال نو / ما را به ياد آريد! / ما را به ياد آريد و از اين دور دستان در کنار آريد / ما را که توفان بُرد / در لحظهی آغاز سال نو / کنار سفرهی نوروزتان / – آنجا که خالی مانده – باری در شمار آريد!
«گریه نکن خواهرم. در خانهات درختی خواهد رویید و درختهایی در شهرت و بسیار درختان در سرزمینت.
و باد پیغام هر درختی را به درخت دیگر خواهد رسانید و درختها از باد خواهند پرسید: در راه که میآمدی، سحر را ندیدی؟»
در شادمانی زنی که منم
بابا کنار مارکس قدم میزد / با لهجهی شریعتی و قرآن / میخواستم که گریه کنم: مادر! / روی لبم صدا زده شد: ایران!!
در سرزمین ما، حنجرۀ آزادی بارها در مشتهای استبداد پاره پاره شده است، ولی صدای آزادیخواهی ـ از بابک تا ستارخان، و از فرخی و قمر تا ندا و آریا آرامنژاد ـ از دستهای خاک ایران آب خورده و باز به خیابان پرکشیده است؛ میهن دوستی گسترهای است که زورگویان هرگز نتوانستهاند بر آن چیره شوند.
در چشم انداز پیش روی من، که سرتاسر سالهای جنگ را بر خاک ایران زندگی کردهام، مخالفت با هر دخالت بیگانه در این خاک، و دفاع از یکپارچگی کشور و ملت ایران روح زندگانی نسلی است که هر واقعیت ملموس را از هر امیدی که میتوانست داشته باشد، سرقت کرده بودند؛ …
«به آغوش دراز نی» گزیدهای از اشعار و داستانهای سپیده جدیری، انتشارات ناکجا، پاریس/ در هر دو شکل پی دی اف، و کتاب چاپی.(کلیۀ…
زنده کردن رواداری شاید بزرگ ترین سهم گزاری نسل دوم انقلاب اسلامی در خردمند کردن سیاست در جامعه بود؛ نسلی که برای نخستین بار در تاریخ همروزگار ما، در گشاده کردن فضای سیاسی ایران تا شعار تکان دهندۀ «زنده باد مخالف ما» رسید …
تو را به کسی نمی بخشم / نه به جایِ جواهری بدلی / نه اصلی / تو را به کسی نمی بخشم / نه در شعرم نه در دلم
– خط، چهرۀ مکتوب زبان است و همانگونه که زبان از مجموعۀ اصول و قواعدی به نام « دستور زبان » پیروی میکند، خط نیز باید پیرو اصول و ضوابطی باشد، که ما مجموع آن اصول و ضوابط را « دستور خط » نامیده ایم. – فرهنگستان زبان و ادب فارسی
«تبعید فقط یک جغرافیا نیست، / من هر جا که باشم تبعید را بر دوش میکشم، / همچنان که وطنم بر دوشم است.»
در بحث زبان اهل زبان بیش از خود آن اهمیت دارند. از ابوریحان تا امروز ما از ناتوانی فارسی نالیدهایم. ولی این زبان “ناتوان“ در هزار و صدسال تاریخ ادبیاتش از برآوردن نیازهای گوناگون دورههای گوناگون برآمده است و تا هرجا اهل زبان اجازه دادهاند گسترش یافته است. در عصر خود ما چنان دامنه بیانی یافته است که نه تنها هزارسال بلکه صدسال پیش نیز دست نیافتنی مینمود.
و پدرم نگاهش را سوی دست هایم شلیک می کرد از حوالی اروند رود تا یادش نرود چقدر کوچک بودم وقتی داشتم می مُردم کنار عروسک هایم؛
ایرج گرگین، فرهنگ را برتر از همه چیز و هر چیز می دانست، به اعتدال و انصاف باورداشت، و اخلاق را آنسان می زیست که می نوشت؛ می گفت «جامعۀ ایده آل و کاملی که در آرزوی ماست، دست نیافتنی ست، … اگر بتوان در زندگی کار مثبتی کرد، بهتر از کنار نشستن و بافتن سخنان منفی ست. من هرگز به مطلق گرایی، به این که یا باید «همه چیز» داشت، یا « هیچ چیز»- شعار برخی از جزم اندیشان و افراطیون سیاسی – اعتقاد نداشته ام.»
شاید فقط زندگی من بود
که این گونه گیج
بر چشمهای قرمزتان نشست
آریا آرام نژاد را آزاد کنید! “استبداد، خواستِ تسلط داشتن بر اندیشه و آرمان دیگری- هر کس و به هر شکل- است، خشونت حتی در…
هاول روشنفکری را اندیشیدن برای عمل کردن میداند، و روشنفکر را انسانی که اندیشه ورزی را تا بهکرد امر عمومی- آنچه او اهمیت دادن به زندگی «دیگری» تعریف میکند- پیش میبرد. او که برای سالها پیش از ورود به سیاست، در جایگاه نمایشنامه نویسی توانا و کامیاب، از مخالفان و معترضان به سیستم حاکم بر جامعه بود، از تجربۀ ریاست جمهوری- راهی برای لمس نزدیک مشکلات پیش رو در امر عمومی- به تاکید بر ارزش اخلاق و فرهنگ در سیاست میرسد، و چنان که در خودزندگی نامهاش مینویسد، درمی یابد سیاست، در درازای عمرش، چه اندازه از پرهیز روشنفکران در نزدیک شدن به گسترۀ خود، آسیب دیده است
دوشنبه، چهاردهم آذر سال یکهزار و سیصد و نود خورشیدی؛ غلامرضا بروسان، شاعر، زاده ی سال پنجاه و دو خورشیدی در مشهد، و همسر شاعرش، الهام اسلامی، زاده ی سال شصت و دو در مازندران، همراه دختر خردسالشان، لیلا، در نزدیکی های قوچان، به یک حادثه ی رانندگی جان باختند.
تو باز میگردی
و خاطرات خانه را صیقل میدهی.
تو باز میگردی
و تیتر درشت روزنامههای صبح میشوی.
تو باز میگردی
– آزادی !
دیوان اشعار ایرج میرزا / تهیه شده در سایت کل کده
به جست و جوی دیکتاتورهایی برآیی که به شکلی از شکلها دلمشغولی ادبی داشتهاند، ناگزیر و به شکل واقعی فیلم دیکتاتور بزرگ چارلی چاپلین را خواهی دید.
کوچه بنبست بود
پر از سایههای سیاه
چراغهای خاموش…
در بحبوحهی جنبش سبز، چالشی که شاعران مستقل، شاید بتوان گفت دوباره بعد از سالها به شکلی جدی با آن روبهرو شدند، مسئلهی شعر متهد و شاعر متعهد بود. اما آیا تعهد شاعر و هنرمند نسبت به جامعه، الزاماً با نوشتن یا به تصویر کشیدنِ امر سیاسی، تحقق مییابد؟
صدای اين همه صورت،
صدای آن همه ساطور،
صدای جيغ، جنون، جنگ، جان … جان می دهم کنارتان باشم
ولی
اينجا گريه می کنم، چقدر … دور … اما بلند
قرار نبود
چشمهای خیرۀ تو
بازیِ بوزینهها را
در نسخۀ بی سر و ته راز بقا
از تلویزیون جمهوری اسلامی ببیند
سکوتمان را کشتند
تنی را که با دهان به خیابان کشانده بودیم
رودخانهها
همیشه آبستن برگ بودهاند.
سمفونی نثر همایون از صدای انسان لبریز است، و پیروزی ما در پالایش فرهنگ سیاسی جامعه، هر زمان که دست دهد، و بر هر نسل، سهمی از زندگانی داریوش همایون؛ سهمی که بر نام ارجمندش روی خواهد داد.
